که به هه ر چوار په ل سه مای ده کرد و لیکی له پێش خۆیی دا ده چاندو ده چکاند ئه و نامه رده زۆر بێشه رمانه و بێباکانه بێئه وه ی شه رم له که س بکات له خوا له پیغه مبه ر ( س ) له مه لائیکه له موسولمانان له خه ڵک، له عنه ت و نه فرینی ده کرد ته نانه ت ووشه ی ( زۆڵ و بیژ و) په نا به خوا ئه وه ی ده یگوت نه ی ده گوته وه بۆ ئوومه راو خوله فای سه لاسه له ئومه راو خوله فای راشدین ئه ر به عه ( س ) و ته واوی ڕێره وانی ئه وان له ئه هلی سوننه ت، ته نانه ت ناوی هێندیک وڵات ی ده برد وه ک عه ره بستانی سعودی و مه غریب و مالیزو زۆر ولاتی دیکه ش .
به ڕاستی له بیستنی ئه و سینارویه ئه و مه نزه ره شه نیعه که تا ئه و کاته من به چاوی خۆم قه ت هه ڵسوکه وتی ئاوا ناشیرینو نا به جێم نه دیبو له ئاخوندی ( شیعه ) بۆیه زۆری پێ تێکچوم، ئیتر دڵم تاقه تی نه ماو چومه ژوره که ی خۆمه وه، بێتاقه تی زۆر ڕوی تێکردم زۆرم بیر له و هه ڵوێسته نا پیاوانه و نا مرۆڤامه ی ئه و ئاخونده کرده وه، نه م ده زانی چیبکه م و چیبڵێم!! سه رم هێنا و برد بیرم زۆر لێکرده وه به تایبه ت له هه فته ی ( وه حده ت ) ی به ناو جمهوری ئیسلامی که دایناوه ساڵانه له به ینی خۆیو ( شیعه ) و سوننه دا به خه یاڵ بۆ یه کگرتویو یه ک ڕیزی، جا چاک وورد وه به ئه مه له کوێو ئه وه ی ئاخوندی ناموباره ک له کوێ ؟! دیاره ده ر ده که وێت که هه مو شتێکیان ڕووکه ش و دوڕوییه و بۆ فریوه، به تایبه ت بۆ که سانی که م هۆش و ساده و ساویلکه که زوو ده که ونه داوی فریوو کاران ، وه ک زۆر له و مرۆڤانه له ئێران و غه یری ئێران. که فریوی ته بلیغاتی ووشه فریوکارانه کانی ده سه ڵات دارانی ئێرانیان خواردووه، ده بینی بانگه وازیان بۆده که ن به ناشکوریناڵێم جاری واهه یه زیاره ت و هاتنی کاربه ده ستانی سه ره وه ی ده سه ڵات دارانی ئێرانی به هه دییه و به خشیشی خودایی داده نێن وه ک هه مولایه ک بیستویه تیو بینیویه تی.
جا با هه ر که س که گوێی لێ نه گرتووه با بروا گوێ بگڕێ له فه رموده ی ئه م ئاخونده موباره که و بۆی ڕون وه بێت که چی له دڵو ده رونی ئه م کۆمه ڵه لاده رو گومڕاهه دا هه یه ، ( شیعه ) سه باره ت به و سێ یه له خولافای ڕاشدین (ڕ،خ) ڕێڕه وانیان .جا بۆیه پاش ئه و ڕاو بوچونه له گه ڵ خۆم دا ساغ بومه وه که به قه ده ر عیلم و فه هموو زانیاری خۆم له قورئانی پیرۆز و سوننه ت و شه ریعه تی پاک و ره وان سه باره ت به ته واوی خاله فای ڕاشدین و ئه سحاب (ڕ،خ) ڕه فیقانی پاک و دڵسۆز ی حه زره تی ڕه سوڵی ئه کره م ( س) ئه و ووتاره و بروسکه یه بۆ ڕونکردنه وه له سه ر ئه و ئاخونده و بیرو باوه ڕی ئه و ده سته ( شیعه )یه که زۆر له زانایانی ( عوله ما) ی ئیسلامی ووشه ی ( ڵاده ریان ) بۆ به کار بردو. بخه مه به ر چاوو دیدی خوینه ران، خۆشتان ده که م به حه که م له بریاردان له سه ریان، به ڕاست ڕه و یان لاڕه و و که هه ر چه ند ئه م نمونانه له قورئانی پیرۆز و سوننه و شه ریعه ت وه ک مشتیکه له خه روارو قه تره یه که له ده ریا.
جێنشینانی حه زره تی ره سوڵ ( س) " خوله فای ڕاشدین " بریتین له ئه بوبه کر ، عومه ر ، عوسمان و عه لی (ڕ. خ) ماوه ی خه لافه ت و ده ووله ت دارییان پاش کۆچی دوایی حه زره تی ڕه سوڵی ئه کره م (س) سی ساڵی ته واو به رده وام بووه پاشان ماوه ی فه رمان ڕه وای به ینی ئومه یه هات به مه ش ئه و فه ر مووده یه ی پێغه مبه ری خوا هاته دیی که تییدا ده فه رموێ (جێداری پاش من سی ساڵه ، پاشان ده بێته پاشایه تی ) . ماوه ی خه لیفه کانی راشدین له مانگی ره بیع الاول ی ساڵی پانزه ی کۆچی ده ستی پیکرد له کاتیکدا به یعه تی خه لیفایه تی جێداری درا به ئه بو به کری سدیق (ڕ،خ) له مانگی ره بیع ا لاول ی ساڵی چل و یه کی کۆچیش کۆتای پێها، ئه مه ش له کاتیکدا که حه زره تی حه سه نی کوری حه زره تی عه لی ( ر،خ) له ساڵی به ناو ی کۆمه ل ( عا م الجماعه ) دا وازی له جینشینی هێنا بۆ معاویه ی کوری ئه بوسوفیان که جه ند ساڵ به ر ده وام بو له گه ڵ په رته وازه بووندا.
له ڕاستیدا و به ئیقراری هه موو مێژوو نوسان و شاره زایان و زانایانی ئیسلام و بێگانه ش سه رده می حوکم ڕانی و ده سه لاتداری خوله فای ڕاشدین (ر،خ) باشترین و جانترین و به عه داڵه تترینی حکومه تو حکومڕانی ئه و سه رده مه بوون له مێژووی ئیسلامیدا، هه و بۆیه ش به عه سری ڕوناکی و سه عاده ت و یه کسانی ناوو زه دکراوه له ته واوی مێژوی حکومه تانی ئیسلامیدا وه هه ر ئه وانیش و به شوێن هاتووانی ئه وان سه ر مه شقن بۆ باقی حکومه تانی دوای خۆیان .
جا چۆن سه ر مه شق نابن له کاتیکدا ئه وان هه ڤاڵی پێغه مبه ری خوابون ئه و هه ڤاڵانه ی خوای دلۆڤان له ته عریفیاندا له سوره تی ته وبه، ئایه تی ( 100) دا ده فه رموێ : ( پێشکه وتووه یه که مه کان له کۆجکه ران و یارمه تی ده ران و ئه وانه ی به دوای ئه واندا هاتن و په یره وی ئه وانیان کرد له کرده وه وو ره وشته چاکه کانیاندا، خوا له وان رازییه به وه رگرتنی کرده وه جاکه کانیان و پاداشتدانه وه یان، ئه وانیش له خوا ڕازین وه خوای په ر وه ردگار ئاماده ی کردووه بۆیان, با خات وبه هه شتیک که روباره کان دین و ده چن له ژێریاندا، ئه وان نیشته جێده بن به هه تا هه تایی تییدا، ئا ئه وه یه سه ر که وتنی گه وره و ئامانجو عاقیبه تی گه وره . ) هه ر وه ها له سوره تی ته و به دا ئایه تی 21، 23 که ده فه رموێ ( ئه وانه ی که باوهڕیان هێنا وه و خه باتیان کردوو له ڕێگه ی خوادا به ماڵ و نه فسی خۆیان تا ئاخری ئایه ته که ، وه هه روه ها ئایه تیی 74 له سوره ی ئه نفال وه ده ها و سه دها وه یاوه ک ئه م ئایه ته پیرۆزه که موژده ده دات به و کۆمه ڵه ئیماندارو هه ڤاڵان و خه باتگیرانه ی که له وچالاکییه ئیسلامیه دا له خزمه ت حه زره تی ڕه سوڵی ئه کره مدا(س) بۆ ن و شه رتیان بۆ کرد که تا ئاخرین هه ناسه ی گیانیان خه بات و گیان بازی بکه ن له رێبازی پێغه مبه ره که یاندا وه ک کردیشیان ، وه ک قوڕعان ساهدیان بۆ ده دات له هه موو ئه و ئایه تانه دا وه یا وه ک ئه وم ئایه ته که چۆن خوا پێیان ده فه رموێ له سوڕه تی فه تح ئایه تی ( 18 ) واته به راستی خوا ی په روهردگار رازی بوو له و بڕوادارانه ی که له بن دره خته که دا په یمانیان له گه ڵ به ستێت که مه شهوره به ( بیعه الرزوان ) وه خوا ئاگادار بوو له راستی و نیاز پاکی و وه فاو بیستنی و گوێڕایه ڵی نێو ‌دڵیان، به و هۆیه وه ئارامی و دامه زراوی باراند به سه ریاندا پاداشتی دانه وه به فه تحێکی نزیک که بریتی بو و له دانووستانی ( خوده بیه ) که بوو به هۆی ده رگایه ک بۆ رزگارکردنی ( مه که ) و (خه یبه ر ) وه هه مووسه رکه وتنه کانی تریش . ئه م ئایه ته پیرۆزه کاتێک هاته خواره وه که پێغه مبه ری خوا ( س) له ساڵی شه شی کۆچی دا و له مانگی (زی القعده ) دا به زیاتر له 1400 که سه وه به ره و ( مه که ) به ڕێده که وێت به نیازی ( عه مره ) کردن به ڵام قوره یش له شکری زۆر کۆده که نه وه بۆ شه رکردن ، جا که هه راڵ و خه به ره که ده گاته پێغه مبه ر ( س) حه زره تی عوسمانی کوڕی عه فان ده نیرێت بۆ ( مه که ) تا عالیان بکات ئه مانه به نیازی شه ڕ نه هاتوون ، به ڵام داوتر هه واڵ ده گاته پێغه مبه ر (س) که عوسمان کوژراوه و ( شه هید) کراوه ، پێغه مبه ریش (س) هه ڤاڵان کۆده کاته وه له بن دره ختێکدا به یعه تو بڕوای خۆیانی پیده ده ن له سه ر مردن و گیان به خشین و تۆڵه سه ندنه وه، جونکه به ڕاستی په یمانیان به خوادابوو بۆیه لێیان خۆش بووه و ئه و ئایه ته ی نارده خواره وه که تاقیامه ت ده خوێنرێته وه و ده مێنێته وه. ئه مه ئایه تی خوا (ج ج ).
پێغه مبه ریش (س) ده فه رموێت: فه ر موده که له جابره وه وه رگیراوه به جابری ووتووه دایکی مو بشیری که له پێغه مبه ری بیستووه که کاتێک لای دایکی موسڵمانان یه ک له خێزانه کانی ڕه سوڵ (س) به ناوی دایکه ( حه فسه ) گوێم له پێغه مبه ر (س) بو کاتێک لای (حه فسه ) ی خێزانی بۆ فه ر مو ی خوا حه زکات ئه وا نه ی له بن ( دا ره که دا ) به یعه تیان کرد که سیان ناچێته ئاگره وه، دایکه حه فسه ش فه رموی ئه ی ئه وه نیه خوا ده فه رموێ له و ئایه ته دا." نییه له ئێوه مه گه ر ده جێته جه هه نه مه وه ،" پێغه مبه ریش ( س ) فه رموی ئه ی ئه وه نیه خواش ده فه رموێ پاشان نه جاتیانده ده ین له ئاگری جه هه نه م ، ئه وانه ی پاریزگاریان کردووه له گوناهو خراپه ، له وانه ش ده گه ڕێین زولمیان له خۆیان کردووه به سه ر که شیوو له ڕێگه ده رجویی ده مێننه وه به سه ر شۆڕیو داماوی تییدا. هه ر وه ها له فه رمایشیکی تری حه زره ت (س ) که عامر گێڕاویه ته وه له جابر کوڕی عه بدلله وه، جابر ده ڵی له کاتی غه زای (حوده ی بیه) دا حه زره ت ( س ) پیی فه رموین : " ئیوه جاکترین خه لکی سه ر زه وین "، وه ئێمه جابر ده ڵی 1400 که س بووین، به ڕاستی ئه مڕۆ ئه گه ر چاوم ببوایه واته بیدیایه شوینی داره که م نیشان ده دان که په یمانماندا له بنیدا دیاره "چاوی کوێر بووه به هۆی پیرییه وه "
هه ر وه ها له م حه دیسه ی سه حیحی مەسلیم به شه رحی نه وه وییه وه به حه قه ت پێغه مبه ر (س) فه ر موویه تی "چاکترین خه ڵک ئه و خه ڵکه موسوڵمانانه ن که له کات و چه ر خی مندا ن، پاشان ئه وانه ن له دوای ئه وانه ەه دێن، هه ر وه ها ئه وانه ش که دوای ئه وانی تر دێن، پاشان کۆمه ڵێک دێن و په یدا ده بن که شایه تی ده ده ن و سوێندیش ده خۆن، جاری وا هه یه شایه تیه که پێش سوینده که یان ده که وێت ، جاری واش هه یه سوێنده که پێش شاییه تیه که ده خه ن" جا ئیبراهیم که حه دیسه که ده گێرێته وه ، ده ڵێت ئێمه ش که منداڵ بووین لێیان ده داین که کاری وا نه که ین.
حه دیسی ڕه قه م ، ( 824) له سلسله حه دیسی سه حیحه وه له حه زره تی علی یه وه وه رگێردراوه که پێغه مبه ر فه ر مویه تی" ئه بوبه کر و عومه ر گه وره و سه رداری پیره کانی ئه هلی به هه شتن له سه ره تاوه تا کۆتایی ته واوی خه ڵک جگه له پێغه مبه ران (س)، فه ر مووی ،ئه ی عه لی پێیان مه ڵێ تا زیندوون". به ڵێ جا ئه مه هه ر وه ک گوتم قه تره یه که له و به ڵگانه له سه ر فه زڵو ته قواو گه وره ییان ، وا ته ( خوله فای ڕاشدین ) چوار یارو وه زیره کانی ڕه سوڵی ئه کره م. به ڵی ئه مه ن ها وه ڵانی حه زره ت ( س).
لێره دا پیویسته که من ئاوڕێکی زیاتر له فارۆقی ئه عزه م "عومه ری کوڕی خه تتاب " بده مه وه چونکه ئه و ئاخونده درۆی زۆری له ناسزاگوتنه که ی و جنێوه کانی له وی بو، به وی ده گوت زۆله و زۆڵه زایه له عنه تی لێده کرد ، جا له به ر ئه وه ئه من ویستم به ڵگه و نمونه ی زۆرتر و زیاتر له سه ر خه بات و فیداکاری و غه م خۆری یه عه داله تو یه کسانی ئه و مرۆڤه پاک و پاک ره وشت و بێگه رده به ده ر خۆری ئیسلام موسوڵمانان، بیخه مه به ر چاوی بینه ران و خوێنه رانی ئه م وتاره م، تا فه زڵ و عه زه مه تی بۆ هه موو ئێوه ی به ڕێز ئاشکراو ڕون بێت بۆ ئه وه ی ده ر باره ی زیاتر قه زاوه ت فه ر موون جونکه ئه و زیاتر چه قڵی چاوی جه ماعه تی لا ده رانه و چاویان لێی هه ڵنایه .
پێشه وا عومه ر ( ر،خ) کوڕی خه تتاب کوڕی ئه وفیلی کوڕی عه بد العه زیزه، پێش جه نگی فیجار به چوار ساڵ له دایک بووه له پێش ئیسلام بونیدا هه ر ناوی عومه ر بووه کونیه ی ئه بو حه فسی پێغه مبه ر پێداوه ( س)
پێشه وا عومه ر پیاوێکی به شه هامه ت و لێهاتو بووه، پێغه مبه ری خوا فه رمویه تی " خوایه ئیسلامی به هێز بکه یت به ئیسلام بونی عومه ری کوری خه تاب " (ر,خ (
پێشه وا عومه رله هه موکات و ساتێکدا له خزمه تی پێغه مبه ر دا بووه و له هه موو غه زاکاندا رۆڵی به رچاوی هه بویه , زۆر جار ئایه ت له سه ر بۆچونه کانی دا به زیوه، له دوای پێشه وا ئه بو به کر بووه به جیدارو خه لیفه ی موسلمانان، له سه رده می خه لافه ته که یدا فتوحاتی ئیسلامی زۆر فراوان بووه و دادگه ری باڵی به سه ر جیهانی ئیسلامی ئه و سه رده مه دا کیشاوه. بۆیه دووژمنانی خوا پیلانی شه هید کردنی دا ده ڕێژن و ( ئه بو لوئ لوئی فارس) نه خشه ی جێبه جێده کات و له کاتی نوێژی به یانیدا که ئیمام ده بێت په لاماری ده دات و برینداری ده کات، پاشی سێ ڕۆژ به ده م ئازار و ئێشه وه ده مێنێته وه ، وه له ڕۆژی چوارشه مه دا له (26) ی زی لحه جه ی ) ساڵی 23 ی کۆچی دا و له ته مه نی 65 ساڵیدا ماڵ ئاوای ده کات و به ره و لای ( حه زره تی ڕه سوڵ الله (س ) و ئه بو به کر کۆچ ده کات ( ڕ.خ) ما وه ی جیدارییه که ی 10 ساڵ و شه ش مانگ و جوار ڕۆژ بووه (ڕ،خ )
له وه ختی په یدا بونی نوری ڕه وشه نایی هاتنی ئیسلام و ئه و سه ر ده مه دا، دوو ده سه ڵاتداری گه و ره به ناوی ئه مپه راتۆرییه ت له شه رق و غه ربدا ده سه لات داریان ده کرد، خه ڵکیان کردبووه ژێر ده سته و کۆیله، به ئاره زوی خۆیان ده یان چه و ساندنه وه، که یه کیان ده سه ڵات داری کلیسای ( واتیکان ) ڕۆم بوو ئه وی که شیان ده سه لاتداریه تی ئاگر په رستبو شرکی پاشایه تی ئێران بوو. جا ئه م دوو ده سه ڵاته که ره و شه نایی ئیسلام په یدا بوو روناکی دایه وه و بڵاوو بووه به ئه ندازه یه کی به رچاو چالاکانه ناو بانگی ده ر کرد به تایبه ت له ده ورانی جێنشینی دووهه م خه لیفه که حه زره تی ( عومه ر) بوو ( ڕ.خ) زۆر چالاکی کران ( فتوحات ) وڵات ئازادکران وه کوو هه موو ده زانیین خۆ ئه وانیش هه ر له سه ره تای ئیسلا مه وه ده یان ویست ئه و نوروو ڕوناکییه وه کوژێنێن، هه ر وه ک خوا ده فه ر موێ ( کوفار و موشریکینه کان ده یانه وێ نوری خوا به به فوو و به ده م وه کوژێنن، به ڵام خوا ده فه رموێ به کوێرای نیاز و ئاره زوی ئه وان من ئه و نوره ته واو ته کمیل ده که م ) هه ر وه ک کردیشی که له ده ورانی جێنشین ( خه لافه تن ) فاروقدا ئه و دوو هێزه ی حه مد بۆ خوا, به چۆكدا هێناو بێده سه ڵاتی کردن.
جا له و سه ر ده مه دا که حه زره تی عومه ر ( ڕ، خ ) سه ر گه رمی پته و کردن و به هێز کردنی ئه و دوو جه بهه یه بوو که ده بوو هه رده م هێزێک کۆوه کات و بینێرێ بۆ هه ریه ک له و جه بها نه ، زۆر سه ر گه رم و سه ر قاڵ بوو ، له نێوه ڕاستی ساڵی هه ژده ی کۆچی له کاتێکدا که ده نگی زه نگه کانی خه ته ری ناو خۆیی بێده نگ کردبوو وه ده یوێست ڕوناکای نور ی هیدایه تی ئیسلامی به شه ر ق و ‌غه ربی دونیا دا ببات و ئه و دوو ده سه ڵاته سه ر که ش و ملهوره زه لێل بکات. حه مد بۆ خوا کردیشی له ناکاو ده نگی خه ته ری گرانی و قاتی بڵاو بووه و سه ری هه ڵدا، که پێیان ده وت ( عام الرماد ) ووشکه ساڵی که له ئاخری ساڵی هه ڤده ی کۆچی و ئه وه ڵی هه ژده ی کۆچی په یدا بوو. که ئه وه نده ناخۆش بوو دڵ و ده رونی هه مو که س پێتاریکو هه ڵقرچاو کردبوو عاله م ده ستیان کردبوو به چۆڵ کردن ، زۆر له شارو دێهات که له وانه بوو هه مو شارو دێهاتی حیجاز بگرێته وه ، ناڵه و هها واری خه ڵکه که دو که ڵی هه ناسه یان ده گه یشته ئاسمانه کان. په یدا بوونی ئه و خه ته ره گه و ره یه که له وا نه بوو یه ک کاره ساتی مرۆهی گه ووره ی لێ په یدا بێت، دڵو ده رونی پیشه وای موسڵمانانی بێ ئه ندازه نا ڕه حه تو بێتاقه ت کردبوو چوونکه گیانی ته واوی خه ڵکی نه جد و حیجاز له به ر برسییه تی که و تبوو وه خه ته ری مردنه وه ، هه زاران مرۆڤ گیانیان که و تبوه خه ته ری مردنه وه
وه له نێو ئه وانه دا هاوسه ره کانی حه زره تی ڕه سوڵی خوا وه یارانی به وه فای ئه و زاته به ڕێزه (د.خ) وه به جێماوانی شه هیدانی به درو حونه ینو ئو حود و ته بوکیش تێدابون. ئه میری موسوڵمانان ده رهه ق به و وه زعه مه ر گهینه ره به شده ت ده یزانی به ڵایه کی له بن هێنه رو گه وره یه، چونکه له یادی بوو ساتێک که کرا به ئه میری موسوڵمانان گوتبوی سوێند به خوا ئه گه ر بۆ لابردنی گیرو گرفتی ئیوه خۆم به توانا و ده سه ڵات نه زا نیبا قه ت ئه و ئه مانه ته م وه ر نه ئه گرت. جا به پێوه ری ئه و په یمانه ی که به وانی دا بوو ده بو به قودره ت قاتیعیه ت تارمایی تا ڵی ئه و گرانیه ترسناکه له سه ر جه ماوه ر و خه ڵک دوور خاته وه و لای به رێ وه یان عیلاجی به زو ترین کات له ناوه وه و ده ره وه ی وه ڵات به گوێره ی پێویست بخاته کار. جا بۆیه یه که م پێشهه موشتێک سوێندی خوارد تا ڕو ژێک نیشانه ی ئه و گرانییه و (قاتی) نه جاتی نه بێت گۆشتو رۆن , شیره مه نییه کان ته نانه ت زگیشی له نانی وشک تێرنه کات. وه به و نه وعه گرانی به ر له هه ر شوێنێک بردییه نا و ماڵی خۆیه وه، تا وه کو به به رده وام له ده رونی خۆیدا نیشانه ی ئه و گرانیو نه بونیه ده رک بکات وه شه و ڕۆژ به لابردنی و نه مانی هه وڵی جدی بدا. جا بۆیه به هۆی خراپی که م خۆراکیه وه ده م و چاوو به ده نی جرجو لاواز ببو، هه ر که س ده ی دی ، ده یانبینی ده یان زانی که بارودۆخی ئه و گرانییه چۆن کاری تێکردووه ته سه رئه و پیاوه سپیو گه نمڕه نگه جوان چاکه. ته نانه ت زۆر که س وای بیرده کرده وه که ئه گه ر ئه و گرانییه زوو نه جاتی نه بێت ئه میری موسوڵمانان (ڕ.خ ) پێش هه مو که س له تاووی گرانی خه ڵک وه فات ده فه رموێ.
دووه م کاری ئه میری موسوڵمانان ئه وه بوو که له سه ره تای هاتنی گرانیه که وه ده ستی کرد به دابه شکردنی جیره به ندی خۆراک به سه ر ته واوی مال و خێزان و ئه فرادو جه ماوه ری شارانی گرانی لیدراوو (قاتی زه ده ) بێ ته فاوه ت له رووی کارتی بیتاقه وه ، که تا ئه و وه خته که س ئه و بیرۆکه یه ی نه زانیبو و کاری پێنه
کردبو ئه وو به هۆشو ده رکی بلیمه تی خۆی کردی به شیواز و ره وییه که تا حاڵی حازر کاری پێده کرێو به رده وامه، به ڵام به داخه وه که س ده می پیدا نانێ بۆ ئه و ده ست پێشخه رییه!
وه عه لاوه ی ئه وه ش له ناو هه ر شارێک له و شارانه دا له و جیگانه ی عه مباری دا نه وێڵه و روزی ( به یت المال ) بۆ له مه نجه ڵی گه وره دا نیوه ڕۆوو ئێواره (غه دا) چێشت به ده ستوری حه زره تی عومه ری لێده نراو له ڕیز به ندی و سه فدا هه ر که س به قه ده ر خۆراکی خۆی وه ری ده گرت ، وه جه ما عه تی ئاشپه ز ی مه ده نی له ژێر فه ر مانی خۆیدا که سه ر په رشتی ده کرد له کاتی ژه مه کاندا نیوه ڕۆ و ئێواره. ئه و خه ڵکه برسییه به جامی خاڵییه وه که ده هات بۆ به شه چێشته که یان ته ماشایان ده کرد که وا حه زره تی عومه ر خۆی مه شغوڵی سه رو کاری دابه شکردنی یه و عازره و به ئاشپه زه کانی ده فه رموێ ڕیز به ندیو نۆبه و لێتێک نه چێت ( مساوات) به رامبه ری به رامبه ری کاره که تان بێت. به عه بدوڵای کوڕی که یه کێک بو له ریز به ندیه که جامی به ده سته وه بو بۆ به شه چێشتی خۆی دهی فه رموو عه بداله که مێک وه ره دوواوه په له مه که با دوا چه ند که س به شی خۆت وه رگریت پاشان دوای ئه وه که هه موو زگ برسییه کان جامه ی خۆیان به پڕی وه رده گرت له چێشتی گه رم که س نه ما با ئه و کات حه زره تی عومه ر (ڕ.خ) وه ک یه کێک له خه ڵکه داماوو برسیه که و ئاشپه زه کان به شی خۆی وه رده گرت و له بن مه نجه ڵێک له مه نجه ڵه کان له ناو دوکه ڵ و ئاشپه زه دوکه ڵا ویه که دا له سه ر چچکان خواردنه که ی خۆی وه ک ئاشپه زه کان له ڕیزی ئه واندا ده خوارد، به ڵێ دوای ئه وه که بو هه موو والییانی خۆی که له شام و عیراق و فه له ستینی بون به توندی له و گرانیو ( قاتییه ) ئاگاداری کردنه وه که به زو ترین کات دانه وێڵه و پۆشاک (جلک ) شتومه ک ئارد و هه موو پێویستیه ک به وه سیله ی کاروانی تاترو ئه سپو که شتی ڕێکبخه ن ئه وانیش هه ر خێرا به گوێره ی ده ستوره که کاروانیان وه ڕێ ده خست و ده ست به کاربوون نامه و کاروانیان به رێ ده کرد.
له نا و ئه و فه ر مان دارانه دا ئه بو عوبه یده ی جراح که نا زناوی خۆشی ( ئه مینی ئوممه ت ) بوو ڕه سوڵی خوادا پێیدابوو. خۆی زاته ن له سه روی کاروانێکی چوار هه زار وشتر باری دانه وێڵه ی خواردن که لوپه لی پێویست پێش ته واو ی کاروانه کانی تر خۆی گه یانده " مه دینه " ی مونه وه ره، خزمه ت ئه میری موسڵمانان.
که هه ر خێرا فه رمانی پێددا که هه مو شارو دێهات به ڕێگه ی ده سته جاتی سه رپه رشتکار خودی ح ز ئه بو عوبه یده (ڕ خ) دابه شکرد نه کا به ده ست بگرێت تا دابه شکردنی عادڵانه و به رابه ری هه موو شارو دێهاته کان به شێوه یه کی به رابه ری ( موعاده له ) موازنه وه ک شاری مه دینه ( غه زاوو ) چێشتی گه رم دوژه مه به هه موو شاروو دێیه کان ( نه جدو حیجاز)به پێی ویستو داوای ئه میری موسوڵمانان لێی به ڕێوه به رێ.
خۆلاسه ئه وه نده ووشکه ساڵ و گرانیو نه بونیه که فراوان و به ر بڵاوو بو بۆیه هه روه ک ڕه وشتو سوونه تی (حه زره ت) بۆ هه ر بێبارانیو وشکه ساڵیێ که په نا بۆ بارانوو ڕه حمو که ره می خوای دلۆڤان بۆ نوێژی بارانه ده برا له کاتی بونی (ڕ.خ) پاش په نابردن بۆ ئه سبابی زاهیر و ته واو بونیان ئیتر له گه ڵ پاڕانه وه و ناڵه و گریان وردو درشت پیرو په ک که وتو ه کاندا زن و پیاوو منداڵ ڕێگای سه حرایان گرته به ر بۆ نوێژه بارانه وه پاڕانه وه و لاڵانه وه له ده رگای باریدا وه هاوارو گریانی خه ڵک. پێشه وای موسولمانان عومه ری کوڕی خه تان ( ڕ.خ) ده ستی حه زره تی عه باس (ڕ.خ) مامی حه زره تی ڕه سوڵ گرتو فه رمویی " خوایه گیان جاران به حه زره تی ڕه سول داوای بارانمان لێده کردیت، خۆ ئێستا ئه و نه ماوه، به و پیاوه پیرو ریش سپییه مامی ئه و لێت ده پاڕینه وه، داوای بارانت لێده که ین، ده خوایه گیان به زه یت پێماندا بێته وه، لامان لێبکه ره وه، بارانمان بۆ ببارێنه، ده خوایه هه موو وه ڵاتمان بۆ ئاودێری بکه و ئاوه دان بکه و به زه ییت پێمانا بێته وه و بارانی ڕه حمه تی خۆت سه ره و ژێر که یی و ئه و نه هامه تیو قاتو قڕیه له سه رمان لابه یی و بێبه شمان نه که یت و به شمان بنێریت. " دوای وتاروو خوتبه و دۆعاو پاڕانه وه ی زۆر له گه ڵ " ئامین " ی حازربووه کان خوای گه وره و به ڕه حموو میهره بان دۆ عاکه ی به " کن فیکون " لێ قبوڵکردن و هه ر له ساتی وه ستان و پاڕانه وه که دا هه ووری بارانی ڕه حمه تی نارد له ئاسمانه وه، بارانی به خوڕ ده ستی کرد به بارین. که هه ر ئه وه نده گه یشتن به ر نوێژه کانیان " به رماڵه کانیان " کۆکردنه وه و به خۆشی و شادی و ئومێد به ڕه حمی خواوه به ره و " مه دینه " ی منه وه ره گه ڕانه وه.
دوای ئه وه که له گه رمه ی گرانییه که دا که مه که مه به هۆی ده سته ی سه ر په رشتکاره وه له هه موو شارو دێهاته کانی ( نه جد و حیجاز) چێشتیی گه رم به هه موو که س ده گه یشت، هه روه ک گوتمان بێ که م و زیاد، ورده ورده ته می گرانی ڕه مییه وه خه ڵکی هه ناسه ی شادمانی و خۆشی و لاچونی قاتییه که ی ده ربڕی و ئیزهاری ته شه کورو به ئه مه ک زانی خۆیان بۆ پێشه وای مووسوڵمانان دوای شوکرانه ی خودا به جێهێنا وه هه موو که س هه ناسه ی شادی و خۆشی هاته وه به رو، که مێک پشویان دا، ئیتر پێشه وای موسوڵمانان " عومه ر " به رنامه ی چێشتی گه رمی گۆڕی بۆ به رنامه ی گه یاندنی خۆراکو دانه وێڵه و که لوپه لی پێویست له ڕێگه ی سه ر په رشتکارانه وه زۆر به باشی و وردی به رابه ری هه موو ماڵێک بگات، که بوو به ڕه وییه و به رنامه بۆ هه تا هه تایه که تا ئێستا سود له و به ر نامه یه وه ر ده گیرێت. به ڵێ زۆری پێنه چوو که ترسو له رزی خه ڵکی له قاتو قڕی ته واو بوو ته می ڕه وییه وه ئه وسا بازرگانان له دوور وڵاتانه وه هاتن له گه ل خۆیاندا ئازوقه و که لو په لی زۆریان هێناو بازاڕیان پڕکرد له پێداویستیه کانی ژیانو گرانی ته واو بوو.
لێره دا پێویسته ئه وه شمان له بیر نه که ین که ئه و قاتی ساڵیو گرانیه و وشکه ساڵی وته نگه ژه یه به ئاسانی ده ستبه ردار نه بو وه ، حه تمه ن کوشتاریشی لێکه وتۆته وه ئاسه واری زۆری له سه ر جه ماوه رو ده وڵه تانیش دانا وه وا به ئاسانی بارو بنه ی خۆی نه پێچاوه ته وه وڵاتی به جێنه هێشتووه. ئه وه نییه خزمه تکاره که ی حه زره تی عومه ر به نێوی ( به رفائ ) هه ر که دیویه تی شتو مه ک خوارده مه نی له بازاڕا په یدا بو له تاوو ئه و که م خۆراکی یه ی که به حه زره تی عومه ره وه دیتویه تی که چۆن لاواز و لاغر بوه به جۆرێک که بێتاقه ت بونی لێده رکه و تووه ترسی وه فات و مردنی لێ کردووه. هه ر بۆیه زو به زوو ڕۆشتووه بۆ بازاڕ ( جێگه یه ک) ڕۆن و پڕ کوزه یه ک له دار ( شیر ) به قیمه تی چوار مسقاڵ زێڕ ده کڕێت و ده یباته وه بۆ ماڵێ، ده ڵێت ئه ی گه و ره ی موسوڵمانان وه ختی سوێنده که ت کۆتایی هاتووه ، ئیتر بازاڕ پڕ بووه له ڕۆن و شیره مه نیو گۆشت، کۆتایی به نه بونی هاتووه وا من ئه م ڕۆن و شیره م بۆ جه نابتان کڕیوه. ئه ویش ده فه رموێ بایی چه نده و چه نده ت پێداوه؟ ئه میش ده لێ بایی چوار مسقاڵ زێڕه . عومه ر ( ڕ خ ) ده فه رموێ هێشتا وای لێنه هاتووه که هه مو مرۆڤێکی فه قیر بتوانێ بای ئه وه نده خۆراکه بکڕێ. که وابێ من ناتوانم بیخۆم، بڕۆ له ناو فه قیراندا وه یی به شه چونکه تا به تا واوی هه مو که س نه توانێ ئه وه نده خۆراک بکڕێت ، من ناتوانم بخۆم . بۆ یه تا به ته واوی نه یدیوه خه ڵکه که تێربووه، جا ئه ویش سوێنده که ی شکاندووه.
دواین وته وم ئه وه یه گه رخۆمان گێل نه که ین و وه حه ق بێژبین ده بینی به ڵگه له سه ر شوجاعه ت وره شاده ت و بلیمه تی ئه و مرۆڤه بێوێنه یه یه کجار زۆر و زه به نده، به جۆرێک که له ژماره نایه ن. ئه گه ر ته ماشایی پێناسه ی ئه و مرۆڤه نابیغه و عه بقه رییه بکه ین به ووردیو شه فافانه تێڕوانی ده بینی له مه ودای ده ساڵ کارکردنی خۆیدا به ناو ( خه لافه ت ) جێداری به ئوردویه کی سی هه زار که سی دوو ده سه ڵات دار دوو ( ئیمپراتۆر) ی گه وره وبه قودره ت که له دونیای ئه و سه رده مه دا بێ نه زیر بون ( ڕۆم و ئێران) به ته واوی مه عنای ووشه په رتو بڵاو ی کردن به کوردی ئایه ری له ری بایه ری بڕی وه له دوو قاڕه ی گه وره ی ( ئاسیا و ئه فریقا ) له جیگه ی (تاته ش که ده و کلیسا) توانی مزگه وت دروست بکات، وه به رنامه و په یامه که ی پێغه مبه ری خواو ڕه سوڵ ( س) به ته واوی دونیا بگه یه نێ. که تا ئێستا ش له مێژودا و له پێناسه ی فاروقدا هه ر ده نگ ده داته وه.
له کۆتاییدا داواکارم له خوێنه رانی به ڕێزو دڵسۆزانی ئه م بیرو باوه ڕه جوانه که بۆ مرۆڤایه تی بون به مرۆڤ دا به زیوه ( نورو په رتوکه که ی ) خوداوه ندی دلۆڤان که به ووردیو شه فافانه و بۆ چونێکی ڕه وان و ئاشکرا، ڕاست له ناڕاست و لارو له وێر لێک جیاوه که ن. دوا ووته و بڕیاری خۆم له سه ر ئه م گرویه به ناو ( شیعه ) ئه م دیڕه شیعره ی شێخی سه عدیه ( ڕ خ ) چونکه هه ر که س بزانێ ده سپێکی بیرۆکه ی شیعه کێیه و که ی دروست بووه وو وه بۆچی دروست کراوه، ده شزانێ مانای شیعره که که پڕ به پێست وناوه رۆکه که یه تی.
( عاقیبت گرگ زاده گرگ شود * گرچی با ادمی بزرگ شود )
گۆران 2009 ز - سوید